Onderzoeken

In 2009 heeft Themato een structurele energiebesparing gerealiseerd ten opzichte van het referentieverbruik dankzij de installatie van een nieuw luchtbehandelingsysteem. De teelt is goed verlopen. De hoeveelheid blad (vegetatief gewas) is een punt van aandacht gebleken.

Dit blijkt het onderzoek in het kader van het project ‘Lucht in de kas’. In dit project  hebben Themato Advies, Wageningen UR Glastuinbouw, TNO Bouw en Ondergrond en Priva samengewerkt. Het onderzoek is gefinancierd door het Productschap Tuinbouw. In 2010 zal het systeem worden aangepast met als doel het energieverbruik verder terug te dringen.

Kasinrichting
Bij het geïnstalleerde luchtbehandelingssysteem, dat Priva heeft ontwikkeld onder naam de Climate Optimizer, worden de volgende functies gecombineerd: luchtcirculatie, verwarmen en ontvochten en koelen door gebruik te maken van buitenlucht. Het onderzoek vond plaats in een tomatenkas met een oppervlakte van vier hectare met zes afdelingen. Er is één Climate Optimizer per acht meter tralie geïnstalleerd en deze is aangesloten op een luchtslurf voor de luchtverdeling in de kas. Het vermogen van de verwarmingsinstallatie is 30 Watt per m2 met een binnen-/buitenluchtaanzuiging in de zijgevel. Een ventilator zuigt de binnen- en buitenlucht door de mengkamer. Als het nodig kan een warmtewisselaar de lucht op de juiste temperatuur brengen.  Met de installatie kan de inhoud van de kas twee keer per uur worden behandeld. De onderzoeksafdelingen  maken onderdeel uit van een energiecluster. Het bedrijf van Themato bestaat uit een open kasdeel van 40.000 m2 en een gesloten kasdeel van 14.000 m2 met aardbeien. Sinds 2006 wordt warmte geleverd aan een buurbedrijf van 23.000 m2 met perk- en potplanten.

Klimaat
Uit de klimaatmetingen door TNO blijkt:

• Het kimaat in de kas vertoont een duidelijk etmaalpatroon. Zowel in de hoogte als over de kaplengte treden gradiënten op.
• Beide ventilatievoorzieningen (luchtramen en luchtslangen) hebben een onvoldoende gerichte stroming om diep het gewas in te dringen.
• De luchtslangen realiseren een ventilatievoud tussen 0,4 tot 2.0 luchtwisselingen per uur.
• De stand van de ventilator bepaalt in grote mate waar de lucht het gewas intreedt.
• De luchtvochtigheid kan meestal voldoende worden gereguleerd met de installatie. Bij warme, vochtige omstandigheden is het moeilijk om de luchtvochtigheid op peil te houden.

Energieverbruik
De energiebalans voor de open kas gedurende de teelt in 2009 is opgesteld door Jan Ammerlaan:

• In de open kas heeft  de teelt van  2009 een totaal warmteverbruik laten zien van  31,40 aardgas equivalenten per m2. Ten opzichte van het voor 2009 gehanteerde normatieve verbruik van 38 aardgasequivalenten per m2 betekent dat een besparing van   17 %.
• Het elektraverbruik voor de inzet van de Climate Optimizers is ook gemeten. Daarbij wordt opgemerkt dat in de referentiesituatie er ook elektriciteit wordt gebruikt voor het standaard aanwezige ventilatiesysteem. Wanneer het elektra gebruik ten behoeve van de luchtbeweging wel volledig zou worden  toegerekend aan de toepassing van het luchtbehandelingsysteem komt dat overeen met een totaal verbruik voor de hele teelt van 0.80 aardgasequivalenten per m2. 
• Ook is vastgesteld dat de warmtelevering voor ongeveer 30%  via de  Climate Optimizers en voor 70 % via de buisrailverwarming heeft plaatsgevonden.
• Op clusterniveau is een aanzienlijke energiebesparing gerealiseerd, in 2009 is deze gestegen naar 820.000 m3, wat overeenkomt met een besparing van 41%  ten opzichte van gangbaar.

Vervolgonderzoek
De voorgestelde verbeteringen in 2010 moeten leiden tot verdere energiebesparing en optimalisering van de teelt. De maatregelen betreffen onder andere:

1. Sturen ventilatoren op vocht en temperatuur. Bij straling en dus snelle verhoging van temperatuur en of vocht het systeem sneller inzetten om verschillen tussen onder en boven zo goed mogelijk te nivelleren. Bij het verwarmen proberen dat meer te doen met een zo laag mogelijke ventilator stand.
2. Dubbel scherm toepassen om voor betere isolatie. Goed telen zal waarschijnlijk mogelijk blijken dankzij het ontvochten.
3. Minder stengels aanmaken, omdat blijkt dat het gewas makkelijk blad maakt. Ook zal er minder vruchtsnoei plaatsvinden.
4. Er zal langer worden doorgegaan met schermen, dus ook bij hogere nachttemperaturen (tot 10 graden C).
5. Bij strenge vorst zal er geen uitblaasopening worden aangehouden. Er is namelijk gebleken dat de rubbers uit de luchting kunnen worden getrokken.